Niepełnosprawni na Uniwersytecie Gdańskim Kalendarium

Przegląd dokonań wspierających osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie Gdańskim



Początek

Pierwszy zamysł wyposażenia Uniwersytetu w sprzęt pozwalający niewidomym na korzystanie z komputerów i sieci Internet datuje się na wiosnę 1995 roku i był związany z realizacją prac nad komputeryzacją Biblioteki Głównej UG, a ściślej wyjazdem dr Juranda Czermińskiego na konferencję European Library Automation Group (ELAG) w Trondheim (Norwegia).

Pierwsze nawiązanie kontaktów z osobami niewidomymi używającymi sprzętu komputerowego (mgr Krystyna Kossowska oraz mgr Lucyna Kremer) zawdzięczamy śp. Jerzemu Kłuskiewiczowi, byłemu Głównemu Informatykowi Urzędu Miasta Gdańska.

Pierwszy zakup i początki pracowni komputerowej

Pierwszy zakup specjalistycznego oprogramowania zrealizowano z funduszy MEN przeznaczonych na obsługę konferencji ELAG '97 w 1997 roku (czytnik ekranu HAL-5 obsługujący syntezę mowy na platformie DOS oraz program Lunar 95 powiększający osobom niedowidzącym obraz wyświetlany na ekranie), natomiast z funduszy KBN zakupiono w tym samym roku czterojęzyczny syntezator mowy Apollo II.

Zaplanowany na długofalowe działanie cykl prac, przystosowujący techniczną infrastrukturę Uniwersytetu Gdańskiego do wsparcia osób niepełnosprawnych (ze szczególnym uwzględnieniem niewidomych studentów) zapoczątkował we wrześniu 1997 roku Jurand Czermiński. Przy wyborze wydziału, na którym należało zainicjować projekt pilotażowy, brane były pod uwagę następujące czynniki:

  1. Zapotrzebowanie na dany rodzaj studiów wśród osób obarczonych kalectwem
  2. Rezerwy w zakresie pomieszczeń nadających się do adaptacji
  3. Życzliwy stosunek władz Wydziału

Po wnikliwej analizie wybór padł na Wydział Filologiczno-Historyczny. Roli promotora idei wobec władz wydziału podjął się prof. dr hab. Józef Bachórz. Dziekan Wydziału, prof. dr hab. Jan Iluk wskazał na możliwość adaptacji dwóch pomieszczeń na parterze budynku (sale 07 i 08). Prace adaptacyjne podzielono na dwie fazy. W ramach pierwszej fazy zaplanowano całkowite oczyszczenie zaniedbanych pomieszczeń i usunięcie wszystkich instalacji, ścianek, podwieszanego sufitu i podłogi. W ramach drugiej fazy zaplanowano założenie nowej instalacji elektrycznej i ciepłowniczej, tynkowanie obydwu pomieszczeń, instalację oświetlenia, alarmu, wykonanie i instalację drzwi stalowych z zamkami "Gerda", położenie sieci komputerowej, położenie nowej wykładziny podłogowej, zakup mebli, komputerów i drukarki sieciowej.

Dalszy postęp prac umożliwiły połączone fundusze Fundacji Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, Dyrektora Administracyjnego UG, Wydziału Filologiczno-Historycznego oraz Rezerwy Rektora UG.

Pracownia komputerowa, serwis informacyjny, List Intencyjny Prorektora UG, TESTLAB

W styczniu 1998 r., zaledwie cztery miesiące od rozpoczęcia prac remontowych, Wydział dysponował już unikalnym zespołem dwóch sąsiadujących ze sobą pomieszczeń (sale 07 i 08), oczyszczonych ze starych instalacji i wykładzin ściennych. Ta część prac została wykonana w całości przez wolontariuszy (Jurand Czermiński, Adam Krężel, Janusz Młodzianowski, Rafał Połoński i Marcin Sochacki). Większe z nich po dokończeniu remontu i wyposażeniu w sprzęt, miało spełniać funkcję pracowni komputerowej dla ogółu studentów Wydziału. Przyległe, mniejsze pomieszczenie, zostało przeznaczone na instalację drogiego sprzętu specjalistycznego dla osób niewidomych. Z własnych funduszy Wydziału zakupione zostały komputery dla studentów widzących, systemowe oprogramowanie, pakiet MS Office a z rezerwy Prorektora ds Nauki Prof. dr hab. Andrzeja Ceynowy, drukarka laserowa.

W marcu 1998 na dorocznej konferencji ELAG w Hadze Jurand Czermiński uczestniczy w warsztatach User services for handicapped i nawiązuje osobisty kontakt z koordynatorem europejskiego projektu TESTLAB Richardem Tuckerem.

Latem 1998 r. na głównej stronie internetowej Uniwersytetu Gdańskiego umieszczony został odsyłacz do systemu dokumentów elektronicznych, opisujących dokonania uczelni, wspierające osoby niepełnosprawne. Wprowadzając te dokumenty na sieci, Uniwersytet Gdański stał się drugą w Polsce uczelnią (po Uniwersytecie Warszawskim), która opublikowała program wprowadzanych przez siebie ułatwień dla osób niepełnosprawnych.

Na początku września, kierujący grupą inicjatywną dr Jurand Czermiński został zaproszony do Brukseli przez kierownictwo projektu europejskiego TESTLAB celem zreferowania prowadzonych prac.

21 września 1998, o godz. 12, Prorektor UG ds. Nauki dr hab. Andrzej Ceynowa, prof. UG oraz Dziekan Wydziału Filologiczno-Historycznego UG dr hab. Jan Iluk prof. UG w obecności zaproszonych gości dokonują otwarcia nowoutworzonej Wydziałowej Pracowni Komputerowej.

22 września 1998 Prorektor UG ds. Nauki dr hab. Andrzej Ceynowa, prof. UG, podpisuje List Intencyjny, deklarujący gotowość Uniwersytetu Gdańskiego do uczestnictwa w europejskich projektach zorientowanych na ułatwianie osobom niepełnosprawnym dostępu do bibliotek i usług sieciowych.

Tekst listu oraz tłumaczenie w formacie HTML

28 września 1998 dr Jurand Czermiński występuje na seminarium projektu TESTLAB w Brukseli, referując przebieg prac wspierających osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie Gdańskim oraz wręczając Koordynatorowi Projektu wspomniany wyżej List Intencyjny Prorektora UG. Następnego dnia wizytuje laboratoria akustyczne TCTS kierowanej przez Thierry Dutoit grupy syntezy mowy na Faculte Polytechnique w Mons, gdzie w ramach projektu MBROLA opracowano nagrodzony w 1996 roku system syntezy mowy.

Konferencje i dalsze wyposażanie pracowni

W czerwcu 1999 dr Jurand Czermiński na międzynarodowej i środowiskowej konferencji Użytkownicy informacji elektronicznej na Uniwersytecie Jagiellońskim wygłosił referat Niewidomy i niedowidzący użytkownik autonomicznych i sieciowych systemów informacyjnych, a w sierpniu tegoż roku na konferencji X lat komputeryzacji niewidomych w Polsce w Warszawie, referat Blaski i cienie europejskich projektów wspierających niewidomych i niedowidzących.

Jesienią 1999 r. Uniwersytet Gdański otrzymał dotację z PFRONu na zakup systemu brajlowskiego i w 1999 r. wyposażył pracownię w pełni funkcjonalne stanowisko do odczytu i druku w systemie Braille'a, na który złożyły się monitor brajlowski, drukarka brajlowska Index Everest oraz czytnik ekranu Jaws, pracujący w środowisku MS Windows. W ramach tego samego projektu Uniwersytet zakupił z funduszy KBN 6 syntezatorów mowy Apollo II, profesjonalny serwer unixowy i zainstalował na korytarzu Wydziału 6 znakowych terminali dostępowych do serwera. Dr inż. Janusz Młodzianowski opracowuje płytkę sprzętową na magistralę ISA umożliwiającą przekształcenie starego peceta na terminal linuksowy mający obsługę 2 języków narodowych (polskiego i rosyjskiego) w trzech standardach kodowania znaków, unikalną możliwość obsługi przez użytkownika napędu dyskietek pod linuksem (oprogramowanie zrealizowane we współpracy z Marcinem Sochackim) oraz mający możliwość dalszej rozbudowy umożliwiającej docelowo użycie syntezatorów mowy Apollo 2 oraz obsługi unikodu.

Konferencja Światło w mroku, powołanie Rektorskiej komisji ds. Projektu Uniwersytet bez barier i Pełnomocnika Rektora ds. Osób Niepełnosprawnych

W marcu 2000 dr Jurand Czermiński we współpracy z Pełnomocnikiem Rektora UG ds. Targów AKADEMIA 2000 dr Marią Żukowską oraz dr Anną Kobylańską z Instytutu Pedagogiki organizuje dwudniową konferencję "Światło w mroku. Niewidomi i niedowidzący na uczelni". W konferencji wzięło udział grono cenionych naukowców różnych dyscyplin, którzy przezwyciężając trudności związane z inwalidztwem wzroku osiągnęli wysoki status akademicki: matematyk prof.dr hab. Jan Krempa z Uniwersytetu Warszawskiego, chemik prof.dr hab. Ryszard Korewa z Uniwersytetu Gdańskiego oraz elektronik dr inż. Ryszard Kowalik z Politechniki Gdańskiej. Swoimi doświadczeniami dzielili się też psychologowie mgr Lucyna Kremer z Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w Sopocie, mgr Krystyna Kossowska z Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Sopocie oraz mgr Robert Opora z Uniwersytetu Gdańskiego, anglista mgr Rafał Charłampowicz i polonistka mgr Agnieszka Pietrzyk - obydwoje również z Uniwersytetu Gdańskiego. W dyskusji zabierali też głos nauczyciele akademiccy prowadzący osoby niewidome: anglista prof.dr hab. Bogusław Marek z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz poloniści prof. dr hab. Józef Bachórz i dr Stanisław Szczepiński z Uniwersytetu Gdańskiego.

Zadaniem konferencji było zaprezentowanie możliwości kształcenia osób niewidomych w szerokim zakresie dyscyplin naukowych, poznanie zarówno wypowiedzi osób niewidomych, jak ich widzących nauczycieli, oraz prześledzenie wspomnień osób z różnych generacji.

19 czerwca 2000 J.M Prof. dr hab. Marcin Pliński, Rektor UG, zwraca się z prośbą do Prof. dr hab. Joanny Rutkowiak z Instytutu Pedagogiki UG o podjęcie się przewodniczeniu Komisji ds. projektu o roboczej nazwie "Uniwersytet dla Wszystkich". Zaproszenie zostaje przyjęte i Zarządzeniem Nr 22/R/00 z dnia 4 sierpnia 2000 Rektor UG powołuje w Uniwersytecie Gdańskim trzynastoosobową Komisję ds. Projektu "Uniwersytet bez Barier".

27 września 2000 roku Przewodnicząca Komisji występuje do JM Rektora UG z prośbą o wprowadzenie poprawek do Statutu Uniwersytetu Gdańskiego oraz regulaminu określającego zasady i tryb rekrutacji na studia.

28 września 2000 roku Przewodnicząca Komisji występuje do JM Rektora UG z prośbą o powołanie dr Anny Kobylańskiej na Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych.

Jesienią 2000 r. prof. dr hab Marcin Pliński, Rektor UG powierzył dr Annie Kobylańskiej z Zakładu Pedagogiki Specjalnej funkcję Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych. Po konsultacjach z prawnikami Wojewódzkiego Urzędu Pracy i PFRON Komisja wypracowała formuły poprawek do Statutu UG oraz Regulaminu Studiów, które zostały przyjęte przez Senat UG w listopadzie 2000 r.

Konferencje, publikacje, prezentacje, Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej

W styczniu 2001 prof. dr hab. Joanna Rutkowiak oraz dr Anna Kobylańska uczestniczą w organizowanym przez Uniwersytet Warszawski seminarium pt. Dostępność studiów wyższych dla osób niepełnosprawnych - model Uniwersytetu Warszawskiego.


W marcu 2001 Komisja organizuje w czasie dorocznych dni uczelni AKADEMIA 2001 forum dyskusyjne pt. Niepełnosprawni na Uniwersytecie Gdańskim. Uniwersytet bez Barier. W czasie Forum mgr Rafał Charłampowicz demonstruje publicznie możliwości pracy osoby niewidomej w środowisku Internetu.

Rafał Charłampowicz demonstruje w systemie linijki brajlowskiej i syntezatora mowy obsługę pakietu PowerPoint oraz redakcję pliku źródłowego w formacie HTML. W głębi siedzi Marcin Sochacki.

Wiosną 2001 dr Anna Kobylańska organizuje zbiórkę pieniędzy na zakup pompy insulinowej dla chorej studentki (akcja zakończyła się sukcesem w grudniu 2001).

Biblioteka Główna UG podlinkowuje do opisów bibliograficznych swojego katalogu on line kolejne utwory z realizowanej przez dr Marka Adamca w Instytucie Filologii Polskiej UG pod auspicjami UNESCO Wirtualnej Biblioteki Literatury Polskiej, co umożliwia niewidomym odsłuchiwanie przez syntezator mowy ponad stu pozycji z klasyki literatury polskiej, od średniowiecza po wiek XX.

Prof.dr hab. Joanna Rutkowiak rzuca ideę systematycznych publikacji członków Komisji na tematy osób niepełnosprawnych w prasie uniwersyteckiej. W czerwcu 2001 Wojciech Flisikowski, przedstawiciel Biblioteki Głównej UG w Komisji publikuje w uniwersyteckim miesięczniku Vivat Academia artykuł pt. Biblioteka bez barier, Jurand Czermiński referuje na konferencji międzynarodowej organizowanej przez europejski projekt Accelerate w Salonikach metodologię wklejania pełnotekstowych zasobów elektronicznych do polskich katalogów on line pod kątem widzenia udostępniania ich osobom niewidomym. W listopadzie Anna Kobylańska uczestniczyła w polsko-niemieckim seminarium na temat rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. W styczniowym (2002) numerze miesięcznika uniwersyteckiego Vivat Academia ukazują się trzy artykuły poświęcone niepełnosprawnym, przygotowane przez członków Komisji (dr J. Grodzicki, dr P. Kuropatwiński (przekład z Oxford Today), mgr R. Opora i dr J. Czermiński).

Dalsze udostępnianie uczelni osobom niepełnosprawnym

Dnia 27 marca 2002 Przewodnicząca Komisji zwróciła się z prośbą do Dyrektora Administracyjnego UG dr Andrzeja Friedricha o wszczęcie postępowania mogącego doprowadzić do instalacji windy dla osób niepełnosprawnych w Instytucie Pedagogiki UG. Projekt ten znakomicie nadzoruje mgr inż. Elżbieta Gorlikowska, Zastępca Dyrektora Administracyjnego UG ds Technicznych, będąca zarazem członkiem Komisji ds. Projektu Uniwersytet bez barier.

Na mocy zawartej umowy z Urzędem Miasta Gdańska Uniwersytet Gdański tworzy od pierwszego grudnia 2002 nowe stanowisko pracy i zatrudnia swojego niewidomego absolwenta mgr Rafała Charłampowicza na stanowisku administratora komputerowego systemu brajlowskiego. Tym samym instytucjonalizacja obsługi osób niepełnosprawnych na Uniwersytecie Gdańskim przeszła z fazy projektów w fazę realizacji.

Dzięki istnieniu przygotowanej i utrzymywanej przez Rafała Charłampowicza anglojęzycznej wersji niniejszego systemu, 1 sierpnia 2002 Jurand Czermiński otrzymuje e-maila od Kari Larsen, konsultantki wspierającej osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie w Oslo, z prośbą o udzielenie technicznej pomocy niewidomemu studentowi studiującemu język polski i wybierającemu się na studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Kontakt zostaje nawiązany i 22 listopada 2002 Ivar Andreassen przyjeżdża do Gdańska. Rafał Połoński w ciągu 12 godzin konfiguruje mu podwójny system operacyjny (polski i norweski) oraz dokonuje polonizacji czytnika ekranu JAWS.

Przed końcem roku 2002 uruchomiona została nowa winda w Instytucie Pedagogiki UG.

Fundusz Pełnomocnika, III Forum, pierwsza brajlowska książka w katalogu Biblioteki Głównej, Referent ds. Studentów i Pracowników UG, nowe urządzenia

21 marca 2003 w ramach Targów Akademia 2003 odbywa się zorganizowane przez Komisję ds. Projektu "Uniwersytet bez Barier" III Forum dotyczące Osób Niepełnosprawnych "O pomocy i pomaganiu innym". Referat plenarny "Pomaganie innym: misja, czy umiejętność" wygłasza dr Krystyna Rzedzicka. W ramach Forum występ Teatru "Wybrzeżak".

24 kwietnia 2003 Senat Uniwersytetu Gdańskiego zatwierdza plan finansowo-rzeczowy uczelni na rok 2003, w którym po raz pierwszy znajduje się stałe dofinansowanie działalności merytorycznej Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych w wysokości 8000 złotych.

Czerwiec 2003 - absolwentka Wydziału Prawa i Administracji UG mgr Katarzyna Heba przekazuje w darze Bibliotece Głównej UG brajlowski egzemplarz książki Maksymiliana Pazdana "Prawo Prywatne Międzynarodowe". Biblioteka Główna UG we współpracy z Rafałem Charłampowiczem przygotowuje do udostępniania to pierwsze wydawnictwo brajlowskie w historii bibliotek akademickich. Książka została podzielona na 5 oddzielnie pakowanych jednostek, z podwójnym opisem (brajl dla niewidomych i czarnodruk dla bibliotekarzy) i skatalogowana. Nienagannie skonfigurowany system VTLS pozwala na wyszukanie tego pojedynczego rekordu przez wyszukiwanie złożone i ustawienie formatu filtru na pozycji "Książka-Braille". W połowie roku 2005 jest to nadal jedyna taka pozycja w akademickich katalogach online całej Polski.

Październik 2003 - Z funduszu Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych zakupione zostają trzy zestawy PC-Ratownik do sprzętowego zabezpieczenia komputerów stacjonarnych, wykorzystywanych przez osoby niewidome, przed skutkami niekontrolowanego przejęcia wirusów z Internetu.

Staraniem dr Jacka Taraszkiewicza, Prorektora UG ds. Studenckich 14 listopada 2003 w Dziale ds. Socjalnych Uniwersytetu Gdańskiego na stanowisku samodzielnego referenta ds. Studentów i Pracowników Niepełnosprawnych zatrudniony został mgr Szymon Formela. W ramach tego samego projektu zostają zakupione pierwsze składniki do przyszłego systemu tworzenia materiałów dydaktycznych w technologii grafiki dotykowej dla osób niewidomych:

  1. Drukarko-zgrzewarka Zy-Fuse do puchnącego papieru
  2. Papier puchnący (3 ryzy po 200 sztuk)
  3. Oprogramowanie Corel Draw 11.

IV Forum, sieciowa publikacja książki dr Juranda Czermińskiego, nowy komputer, Wieczór "Mój biegun"

19 marca 2004, w ramach Targów Akademia 2004 Komisja ds. Projektu "Uniwersytet bez Barier" organizuje doroczne, IV Forum dotyczące Osób Niepełnosprawnych, pod ogólnym tytułem "Uniwersytet jako miejsce rozwoju". Referat programowy "Pokonywanie trudności jako wymiar rozwoju kulturowego" wygłasza dr Jolanta Dyrda. W ramach Forum rozmowy okrągłego stołu i dialogi otwarte "Nauczyciele akademiccy i ich uczniowie o swojej wspólnej pracy dla rozwoju".

28 maja 2004 Jurand Czermiński publikuje w sieci swoją książkę "Cyfrowe środowisko współczesnej biblioteki", mającą oficjalną zgodę wydawcy na rozpowszechnienie w wersji elektronicznej, dostosowanej do korzystania przez osoby niewidome. Książka jest dostępna zarówno poprzez hiperłącze w katalogu online Biblioteki Głównej UG, jak i bezpośrednio z serwera poprzez URL: http://panda.bg.univ.gda.pl/~jurand/cyfrowe_srodowisko/.

5 października 2004 Z funduszu Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych zakupiony zostaje komputer wchodzący w skład systemu tworzenia grafiki dotykowej dla osób niewidomych.

6 grudnia 2004 na Wydziale Prawa i Administracji UG Komisja ds. Projektu "Uniwersytet bez Barier" wraz z Akademickim Centrum Kultury organizuje w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Osób Niepełnosprawnych wieczór filmowo-poetycko-muzyczny "Mój Biegun". W ramach imprezy Joanna Szczepkowska czyta poezję, jury pod przewodnictwem prof. dr hab. Krystyny Turo rozstrzyga konkurs poetycki "Mój Biegun", a z uczestnikami obchodów swoimi przeżyciami dzieli się mama Janka Meli, który w tym czasie kontynuuje zdobywanie swego drugiego bieguna. Całość uświetniają: koncert Chóru Akademickiego Uniwersytetu Gdańskiego ze specjalnym udziałem solisty Wiktora Szewkuna oraz wieczór filmowy.

Zbiory brajlowskie, uroczyste zebranie Komisji i podziękowania Rektora dla Prof. Rutkowiak za Jej dotychczasową działalność

W styczniu 2005 w numerze 9/1 (66/67), str 18-19, pod tytułem "Każdy ma swój biegun" Gazeta Uniwersytecka publikuje reportaż z obchodów Międzynarodowego Dnia Osób Niepełnosprawnych na Uniwersytecie Gdańskim.

5 lutego 2005 Komisja ds. Projektu "Uniwersytet bez Barier" zwraca się z prośbą do Biblioteki Głównej UG o sprowadzenie kolejnej pozycji brajlowskiej: "I ty możesz być matematykiem. Notacja matematyczna dla niewidomych. Poradnik." autorstwa M.Kalbarczyka i J. Omiecińskiego.

14 marca 2005 Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego otrzymała w darze od Fundacji Unia Pomocy Niepełnosprawnym "SZANSA" książkę Marka Kalbarczyka i Jana Omiecińskiego "I Ty możesz być matematykiem: notacja matematyczna dla niewidomych: poradnik" w brajlu i wersji czarnodrukowej. Książka została skatalogowana i udostępniona. W katalogu online może być wyszukiwana poprzez hasła autorskie, tytuł i hasło przedmiotowe "matematyka". Dla zawężenia wyszukiwania wersji brajlowskiej należy ustawić format filtru na "Książka-Braille" i zapamiętać ustawienie programowym przyciskiem "Zachowaj".

10 czerwca 2005 W związku z przejściem na emeryturę Prof.dr hab. Joanny Rutkowiak, Przewodniczącej Rektorskiej Komisji ds. Projektu "Uniwersytet bez Barier" w gmachu rektoratu UG odbyło się uroczyste zebranie Komisji z udziałem J.M. Prof.dr hab. Andrzeja Ceynowy, Rektora UG. W imieniu Uniwersytetu Gdańskiego Rektor wyraził Profesor Rutkowiakowej gorące podziękowania za wieloletnie, ofiarne kierowanie pracami Komisji. W gronie rozszerzonym o pp. Rafała Charłampowicza, Szymona Formelę oraz przedstawicieli Akademickiego Centrum Kultury przedyskutowano zadania na najbliższy okres.

Ostatnio modyfikowane: 17.03.2014